Развернутый план-конспект урока на тему "Бекир Чобан-заде"

Мевзу: Бекир Чобан-заде «Окъумакъ истейим».

Дерс макъсады: буюк калим ве шаирнинъ шахсиети эсасында талебелернинъ табиатыны шекиллендирюв, талебелернинъ сез байлыгъыны арттырув.

Дерс донатылувы: Бекир Чобан-заденинъ фаалиетине багъышлангъан фотоальбом, видеофильм «Бекир Чобан-заде. Аяты ве иджады».

Дерс кетишаты: тешкелий дакъикъа. Сеюетлешюв «Къырым хаберлери».

І. Оджа сезю.

Дюньяджа белли алим, къырымтатар эдебиятыны зенгинлештирген шаир озь балалыгъы акъкъында бойле тарифлей: (61-нджи саифедеки сатырларны оджа эзберден окъуй). «Он яшында кичкене чобан эдим…».

Бу сатырларны эшиткенде сиз Къырым яйлаларынынъ манзарасыны тасавур этесиз: айдын корюнген къырлар, къаялар, дагълар; узакъ елдан кечкен атнынъ сесини эшитесиз. Шаир буюк эеджанен озь истегини «къыргъа узанып, динълеп», баракъларман, къушларман чынълар эдим» деген сезлернен бильдире.

Бекир Чобан-заде…Улу инсан! Къырымнынъ Къарасувбазар шеэринде чобан къорантасында дюньягъа кельди. Ильк тасильни – окъув-язувны – анасындан алды. Фукъаре къорантанынъ эвлядыны окъутмагъа чареси екъ эди. Амма Бекир балалыкътан илимге ынтылды.

Земаневий эдебиятшынасымыз Сафтер Нагаев Бекир Чобан-заденинъ окъув йыллары акъкъында «Окъумакъ истейим» серлевалы макъалесинде икяе эте.

ІІ. Метин устюнде чалышув.

Талебелер «Окъумакъ истейим» икяени сыныфта парча-парча окъуйлар, суаллерге джевап берелер ве план тизелер.

План (дефтерлерге языла).

1. Бекирнинъ тыш корюниши.

2. Анадан алынгъан башлангъыч тасиль.

4. Рушдие мектебининъ ачылувы.

6. Къыркъ учюнджи сыра номерли талебе.

7. Бекирге «Чобан-заде» намыны бердилер.

8. «Онъа окъумакъ керек».

9. Бекир Чобан-заденинъ окъувы Тюркиеде девам эте.

ІІІ. Плангъа эсасланып талебелер суаллерге (64 саифе) агъзавий шекильде джевап берелер.

IV. Лугъат иши.

Джевапларынъызда насыл янъы сезлерни къулландынъыз?

V. Нутукъ инкишафы.

1. Илим, окъув акъкъында даа насыл шиирлер я да эсерлер билесинъиз?

2. Илим акъкъында аталар сезлери устюнде иш алып бармакъ.

(Оджанынъ истегине бинаэн).

VI. Эв вазифе:

Бекир Чобан-заденинъ «Догъдым бир эвде» шиирини мустакъиль окъумакъ ве лугъатта берильген сезлерни бильмек (керья, кетен, сачакъ, арттырмай).

Эдебият дерси

Мевзу: Бекир Чобан-заде «Булутлар, булутлар».

Дерс макъсады: талебелернинъ ифадели окъув алышкъанлыгъыны инкишаф этюв; Ватангъа, онынъ табиатына, анагъа севги ашлав; талебелернинъ сез байлыгъыны инкишаф этмек.

Дерс кетишаты:

І. Тешкелий дакъикъа: афта хаберлери акъкъында субет.

ІІ. Оджа сезю. Янъы мевзу: «Бекир Чобан-заденинъ аятындан малюматлар. Онынъ гъубетликте яшагъан деври».

Бекир Чобан-заде…Бу ад бизлер ичюн энъ азиз, энъ мукъаддес адлардан биридир. Бекир Чобан-заденинъ ады асырларджа яшайджакъ. Ады асырларджа яшайджакъ, бу инсанким? – деп оджа озь кириш сезюни башлай.

Буюк бир шаир, белли алим, озь такъдирини эвельден коре бильген инсан акъкъында оджа маналы ве джошкъунлыкънен икяе эте. Бекир Чобан-заде къыскъа омрюни окъувгъа багъышлады. О, Тюркие, Венгрия, Азербайджан, Русие окъув юртларында тасиль алды, чалышты. Ана-юрттан бир къач йылларгъа айырылгъан шаир, озь халкъыны, Ватаныны ич унутмады ве оларны озюнинъ омрюнден де зияде севгенини анълады. Ватан асретлиги, юрт сагъынчы шаирнинъ «Булутлар, булутлар» серлевалы шииринде пек кучьлю ифаде олунгъан.

«Булутлар, булутлар» шиирни оджа эзберден окъуй. Шиирни ашыкъмайып, кедерли сеснен окъумакъ керек, чюнки Бекир Чобан-заде бильги алмакъ, дюньяны бильмек ичюн анна-юрт сынъырдан тышкъа чыкъты. Амма инсан Ватанындан не макъсатнен ве не себептен айырылса да, озюни бахтлы сезмей, онынъ юреги асретликтен эр даим сызлап тура. Гъурбетлик сувукълыгъы, атешсизлиги ве нурсузлыгъы гонълюни азаплагъаныны оджа талебелерге шиирни окъув услюбинен етиштире.

ІІІ. Янъы мевзуны пекитюв:

Шиирни талебелер окъуйлар. Сонъра исе оджа бу эсернинъ бедиий хусусиетлери, къурулышы, тили устюнде иш алып бара.

Бекир Чобан-заде булутларгъа къач кере мураджаат эте? Сайып бакъынъыз. (6 кере).

Бу ал муэллифнинъ юрегинде Ватанына, тувгъан коюне, севимли анасына олгъан дуйгъуларынынъ кучюни ве гузеллигини косьтере. Бир сатырда «булутлар» сезю эки кере текрарлана; бу шиирни окъугъан адамгъа ана-юртны севмемек мумкюн дегиль, умумен, Бекир Чобан-заденинъ яраткъан эсерелерини севмемек мумкюн дегиль. «Булутлар, булутлар» шииири тюркюге чевирильди. Онъа музыканы белли бестекяр Ильяс Бахшыш язды, бу тюркюни энъ уста йырджыларымыздан бири Рустем Меметовнынъ иджрасында динълейик (йыр янгъырай).

Шиир саде, анълайышлы тильнен язылгъан. Къулланылгъан эпитет ве метафоралар эсернинъ тилини зенгинлештире, муэллифнинъ фикир ве дуйгъуларыны терендже акс этелер.

Талебелер шиирде бу тиль тасвирий васталарыны тапалар.

IV. Лугъат иши.

Эдебият дерслеринде лугъат ишине буюк эмиет бериле. Сез байлыгъыны инкишаф этмек ичюн талебелер янъы сезлерни дерс вакътында менимсейлер ве мевзу пекитювинде бу сезлерни къулланалар.

V. Конкурс илян этиле. «Бекир Чобан-заденинъ шиирлерини ким энъ яхшы ифадели, я да эзберден окъумакъ истей?»